Fenomeni i vargut jetim, anipse tingëllon për mëshirë, megjithatë letërsia e studion atë me kërshërinë më të madhe dhe e ruan me xhelozinë më të pashoqe. Ai quhet jetim, sepse poezia apo poema prej të cilës është shkëputur, është harruar, por gjithsesi vjershërimi i një vargu që i ka mbijetuar kohës apo është trashëguar si pasuri, lypset gjurmuar si i veçantë, e jo si i vetmuar.
E po, pse ka ngelur jetim?! Vargu e ka pasur fatin e një dashurie, që e ka tretur vëmendjen për poemën, por ai s’ka faj, edhe kur është varg i keq. Përpjekja e gjurmuesve që t’ia gjejnë poemën, mund të jetë një dashamirësi tanimë (shumë) e vonuar: metrikë e papërshtatshme, rimë e papërputhshme, e domethënie që nuk rrjedhin me të njëjtën logjikë, anipse tema e vargut duket po sikur e vetë poemës.
Letërsia e ngre lartë vargun jetim, jo pse është i tillë, por për veçantinë e kuptimit mes mijëra vargjeve që ka lënë një poet, një plejadë poetësh a një epokë vjershërimi. Është sikur trajtimi i veçantë i arkeologjisë: mbretëria ka shkuar, por një gjurmë e gjetur gjatë gërmimit na jep shumë histori.
E di, asnjë poet nuk e do këtë bonjakëri, por mund t’i ngjajë, e sidomos pas vdekjes. Ishte jetim, anipse plejada në peizazhin e së cilës duket sikur është bashkë me ta, ka të njëjtat ngjyra, por jo të njëjtat boja, të njëjtat gjuhë, por jo të njëjtat artikulime, të njëjtat goditje, por jo të njëjtat dhimbje, e të njëjtat synime, por jo të njëjtat itinerare.
I shkëputur, por i gjallë, anipse poemat e tjera të - ndoshta - të njëjtës prejardhje, janë edhe më të gjalla, por por të pluhurosura e të harruara aty ku kërshëria është për një lloj tjetër poetik.
Të kesh vlerë si jetim, është më e çmuar, sesa të jesh troç aty ku ekuacioni i vlerës tënde është përhumbje në imagjinatat e poemës së mjerimit.
E, sikur të kishte gojë vargu, ndoshta do të thoshte: Thjesht, i takoja disa vlerave të tjera.
Mirsim Maliçi
20.11.2026