Historia e ka shënuar atë që dijetarët e kanë paralajmëruar, sikurse historia përsëritet, edhe nëse fjalët e dijetarëve harrohen e nuk përsëriten.
Dhe është paralajmëruar, e është parë, anipse po parafrazoj: me ilm, urtësi dhe pjekuri gatuhet daveti, por tharmi i tij është njerëzillëku dhe pastërtia e zemrës.
Dhe prapë historia ka shënuar: kodra dije e aktivizmi që shemben nga tërmetet e sëmundjeve të zemrës dhe thatësia e fisnikërisë, përkrah kodrinave të vogla të ilmit që mbahen mbi themelet e zemërçiltërisë dhe zemërgjerësisë. Ajo që jeton gjatë, flet (më) shumë, e ajo që shuhet shpejtë, është mesazh. E në e daç troç, ja merre!
Edhe devotshmëria e përgjithshme dhe e dukshme nuk e zëvendëson njerëzillëkun dhe zemërçiltrinë, sikurse historia ka shumë çka për të na rrëfyer: kapituj të pasur me muslimanë jo aq të përkushtuar, por të virtytshëm, që e kanë shpërndarë Islamin me zemër e sakrificë, përbri kapitujve të varfër me njerëz të pasur e të përkushtuar, që s’e kanë lëvizur asnjë gur për këtë fe, po edhe të atillë që kanë ngritur kala, të cilat pastaj vetë i kanë rrënuar.
Dhe dhimbja është edhe më e madhe kur mungesën e njerëzillëkut e të fisnikërisë dhe praninë e sëmundjeve të zemrës, nuk e di me cilën shembull ta fillosh. Por edhe më e dhimbshme, kur e mendon me cilën epilog mund të rrëfehet nesër.
Këto rreshta kanë datë e autor që ndoshta s’hyjnë në histori, por këto dy themele janë vetë historia: njerëzillëku dhe zemrat e çiltra.
Omeri lutej ta ruante Zoti na palëvizshmëria e njeriut të mirë, e sot trishtimi i shembujve të devotshmërisë dhe diturisë pa njerëzillëk e zemërçiltëri, na e plotëson këtë lutje për t’i shpëtuar lëvizjet (tona) që nuk (mund të) shtegtojnë gjatë. Po, vallë, si u rrugëtuaka gjatë pa virtytet dhe sjelljet e njerëzillëkut dhe pa rehatinë e gjoksave?!
Mirsim Maliçi
Shkup, 28.01.2026